სიმფონიური ორკესტრის შედგენილობა და ჯგუფები

სიმფონიური ორკესტრი ათეულობით მუსიკოსს აერთიანებს და მისი ძალა სწორედ ამ მრავალფეროვნებაშია.

ორკესტრი რამდენიმე ჯგუფად იყოფა, რომელთაგან თითოეულს სცენაზე საკუთარი ადგილი და როლი აქვს.

სიმებიანი ჯგუფი

სიმებიანი ჯგუფი ორკესტრის უდიდესი ნაწილია და ჟღერადობის საფუძველს ქმნის. მასში შედის პირველი და მეორე ვიოლინო, ალტი, ჩელო და კონტრაბასი.

სიმებიანი ინსტრუმენტები ყველაზე მოქნილად ერწყმიან ერთმანეთს და ქმნიან ერთგვარ ერთიან ხმას.

ხის სასულე ჯგუფი

ხის სასულე ჯგუფში შედის ფლეიტა, ჰობოი, კლარნეტი და ფაგოტი. თითოეულ მათგანს დამახასიათებელი ტემბრი აქვს.

ეს ინსტრუმენტები ხშირად მელოდიის სოლო ხაზებს ასრულებენ და ჟღერადობას ფერს სძენენ.

სპილენძის ჯგუფი და დასარტყამი

სპილენძის ჯგუფი — საყვირი, ვალდჰორნი, ტრომბონი და ტუბა — ორკესტრს ძალასა და ბრწყინვალებას მატებს.

დასარტყამი ინსტრუმენტები, მაგალითად ლიტავრები, ქმნიან პულსსა და აქცენტებს და საჭიროებისამებრ ჟღერადობას ამკვეთრებენ.

• დააკვირდით ორკესტრის განლაგებას სცენაზე.
• გამოარჩიეთ სიმებიანი ჯგუფის ჟღერადობა.
• მოუსმინეთ ხის სასულეების სოლოებს.
• შენიშნეთ დასარტყმის რიტმული როლი.
• მიაქციეთ ყურადღება ჯგუფებს შორის ბალანსს.

დამატებითი ინსტრუმენტები

პროგრამის მიხედვით ორკესტრს ემატება ფორტეპიანო, არფა ან დამატებითი დასარტყამი ინსტრუმენტები.

ასეთი დანამატები ხშირად კონკრეტული ნაწარმოების ჟღერადობისთვისაა საჭირო.

როგორ ნაწილდებიან სცენაზე

ორკესტრის განლაგება სტანდარტულია: სიმებიანი წინ, უკან — ხის და სპილენძის ჯგუფები, უკანასკნელ რიგში დასარტყამი.

ეს წყობა ეხმარება ბალანსს და დირიჟორს საშუალებას აძლევს, ყველა ჯგუფი ერთდროულად აკონტროლოს.

ინსტრუმენტების ოჯახები

ორკესტრის ჟღერადობა დაფუძნებულია ოჯახებად დაყოფილ ინსტრუმენტებზე: სიმებიანი, ხის, სპილენძისა და დასარტყამი. თითოეულ ოჯახს თავისი როლი აქვს — სიმებიანი ქმნის საფუძველს, სპილენძი ძალასა და ბრწყინვალებას, დასარტყამი პულსსა და აქცენტებს. ამ დაყოფის წყალობით კომპოზიტორს შეუძლია, ზუსტად შეარჩიოს სასურველი ფერი და სიმკვრივე.

დარბაზის ტრადიციები

ყოველ დარბაზს აქვს თავისი ჩვევები და ტრადიციები: როგორ იხსნება ფოიე, სად დგება გარდერობი, როგორ მიეცემა მსმენელს პროგრამა. ეს დეტალები პირველი შეხედვით მეორეხარისხოვანია, მაგრამ სწორედ ისინი ქმნიან კომფორტს, რომელზეც საღამოს შთაბეჭდილებაა დამოკიდებული. მუდმივი წესრიგი მსმენელს სიმშვიდეს აძლევს და ყურადღების მუსიკაზე გადატანის საშუალებას.

მსმენელის გამოცდილება

კონცერტის გამოცდილება პირველი აკორდიდან კი არა, უფრო ადრე იწყება — ფოიეში, დარბაზში შესვლისას, სიჩუმის დადგომისას. ამიტომ დარბაზი ცდილობს, ვიზიტის ყველა ეტაპი მშვიდი და გასაგები იყოს. რაც უფრო ნაკლები ხმაური და დაძაბულობაა გარემოში, მით უფრო ღრმად აღიქმება მუსიკა.

ახალგაზრდა თაობა

ახალგაზრდა შემსრულებლებისა და მსმენელების მოზიდვა საკონცერტო ცხოვრების მუდმივი საზრუნავია. ამისთვის დარბაზები აწყობენ საგანმანათლებლო პროგრამებს, ღია რეპეტიციებს და შეხვედრებს მუსიკოსებთან. ასეთი ფორმატები ამცირებს დისტანციას სცენასა და დარბაზს შორის და კლასიკურ მუსიკას უფრო ხელმისაწვდომს ხდის.

მუსიკის ენა

მუსიკა ენაა, რომელსაც თარგმანი არ სჭირდება, მაგრამ მოსმენის ჩვევას საჭიროებს. მელოდია, ჰარმონია და რიტმი ერთად ქმნიან განწყობას, რომელსაც სიტყვებით ყოველთვის ვერ გადმოსცემ. ამიტომ კონცერტზე მისვლა ხშირად უფრო მეტს იძლევა, ვიდრე ჩანაწერის მოსმენა სახლში.

კონცერტის შემდეგ

საღამო კონცერტის დასრულებით არ მთავრდება: განწყობა, რომელიც დარბაზში დარჩა, მსმენელს თან მიჰყვება. სწორედ ამიტომ ბოლო აკორდის შემდეგ ხშირად ჩნდება სურვილი, კიდევ ერთხელ მოვისმინოთ იგივე ნაწარმოები ან მივყვეთ ამ კომპოზიტორის სხვა ნაწარმოებებს.

სეზონის რიტმი

საკონცერტო სეზონი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი საღამოების ჯამი არ არის: ეს დაგეგმილი რიტმია, რომელშიც მონაცვლეობს დიდი ფორმა, კამერული პროგრამა და სოლო კონცერტი. ასეთი მონაცვლეობა მსმენელს არ აბეზრებს ერთსა და იმავე ჟღერადობას და ორკესტრს საშუალებას აძლევს, სეზონის განმავლობაში სხვადასხვა რეპერტუარი მუშაობის ფორმაში შეინარჩუნოს. გრაფიკის შედგენისას მხედველობაში მიიღება დარბაზის დატვირთვა, სოლისტების ხელმისაწვდომობა და რეპეტიციისთვის საჭირო დრო.

აკუსტიკური გარემო

ბგერა დარბაზში არა მხოლოდ სცენიდან მოდის: ის კედლებიდან, ჭერიდან და იატაკიდან აირეკლება და მსმენელს შერწყმული სახით უბრუნდება. ამიტომ ერთი და იმავე ორკესტრი სხვადასხვა დარბაზში განსხვავებულად ჟღერს, თუნდაც იგივე პროგრამა შეასრულოს. რევერბერაციის ხანგრძლივობა და ბგერის თანაბარი გავრცელება განსაზღვრავს, გაიგონებს თუ არა ბოლო რიგი იმავე დეტალს, რასაც პირველი.

მსმენელის ყური

მოსმენა უნარია, რომელიც ვითარდება და არა უბრალო ფონური მოქმედება. რაც უფრო ხშირად უსმენს ადამიანი ცოცხალ შესრულებას, მით უფრო ადვილად ამჩნევს ხმების ბალანსს, დინამიკის ცვლილებას და ინტონაციის სიზუსტეს. ამიტომ კონცერტზე მისვლა სასარგებლოა მაშინაც, თუ პროგრამა ნაცნობი არ არის: ცოცხალი ბგერა აყალიბებს მოსმენის ჩვევას.

სიმფონიური ორკესტრი ერთი ორგანიზმივით მუშაობს: ყველა ჯგუფი ერთად ქმნის იმ ჟღერადობას, რომელსაც მსმენელი დარბაზში ისმენს.